Ở quầy làm thủ tục, câu hỏi không phải là "hộ chiếu của bạn mạnh hay yếu", mà là "bạn có giấy phép phù hợp cho điểm đến này chưa". Người có hộ chiếu thứ hai hay nhầm ở đúng chỗ này: nghĩ "được miễn thị thực" là cứ thế ra sân bay. Thật ra có bốn chế độ khác nhau, và ranh giới giữa chúng quyết định bạn có lên được máy bay hay không.
- Miễn thị thực: không cần xin gì trước, chỉ cần hộ chiếu hợp lệ và đáp ứng điều kiện ở cửa khẩu.
- Thị thực khi đến: được cấp tại sân bay hoặc cửa khẩu của nước đến, thường kèm lệ phí.
- Thị thực điện tử: vẫn là thị thực, nộp hồ sơ trực tuyến và chờ duyệt — Việt Nam cấp cho mọi quốc tịch từ 15/08/2023, thời hạn tối đa 90 ngày.
- Giấy phép du lịch điện tử (ESTA của Mỹ, eTA của Canada, ETA của Anh và Úc): dành cho người được miễn thị thực, xin trực tuyến trước khi bay.
Miễn thị thực: không xin trước, nhưng không phải không bị xét
Người mang hộ chiếu Grenada vào Pháp, hay hộ chiếu Việt Nam vào Singapore, thuộc diện miễn thị thực. Không hồ sơ, không phí, không chờ. Nhưng ở cửa khẩu, cán bộ biên phòng vẫn có quyền hỏi mục đích chuyến đi, nơi ở, vé về, tiền mang theo, và quyết định cho vào hay không. Miễn thị thực luôn gắn với giới hạn thời gian và mục đích: du lịch, thăm thân, công tác ngắn — không phải làm việc hay sinh sống.
Thị thực khi đến: thủ tục dời từ lãnh sự ra cửa khẩu
Một số nước cấp thị thực ngay khi hành khách tới nơi. Maldives là ví dụ quen thuộc: du khách mọi quốc tịch được cấp phép nhập cảnh khi tới sân bay, với điều kiện có đặt phòng và vé đi tiếp. Nepal cũng cấp thị thực tại cửa khẩu cho nhiều quốc tịch. Ưu điểm là không phải chuẩn bị từ trước. Nhược điểm là nếu bị từ chối thì bạn đã ở sân bay nước người ta, và hãng bay phải đưa bạn về.
Thị thực điện tử: vẫn là xin, chỉ khác là trực tuyến
Nhiều người nghĩ thị thực điện tử là dạng "gần như miễn". Không phải. Đây là hồ sơ đầy đủ: thông tin cá nhân, hành trình, có khi giấy tờ tài chính, và có thể bị từ chối. Việt Nam áp dụng thị thực điện tử cho công dân mọi nước từ ngày 15/08/2023, thời hạn tối đa 90 ngày, nhập cảnh một lần hoặc nhiều lần. Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều nước Trung Đông và châu Phi cũng có hệ thống tương tự.
Chi tiết hay bị bỏ qua: người Việt có thêm quốc tịch nước khác về Việt Nam bằng hộ chiếu nước ngoài thì cũng thuộc diện xin thị thực, miễn thị thực hoặc giấy miễn thị thực như người nước ngoài — tuỳ quốc tịch đó và giấy tờ đang có. Về nước bằng hộ chiếu Việt Nam vẫn là cách đơn giản nhất.
Giấy phép du lịch điện tử: lớp kiểm tra cho người được miễn
Đây là loại gây nhầm nhiều nhất, vì nó dành cho chính những người "được miễn thị thực". Ý tưởng chung: nước đến muốn sàng lọc trước, để hãng bay biết ai được phép lên máy bay.
- ESTA (Mỹ): chỉ dành cho công dân các nước thuộc Chương trình Miễn thị thực. Người mang hộ chiếu Caribe, Thổ Nhĩ Kỳ hay Việt Nam không dùng được ESTA — phải xin thị thực.
- eTA (Canada): cho người miễn thị thực đi bằng đường hàng không, lệ phí 7 đô la Canada, hiệu lực tới năm năm. Có nhánh mở rộng cho một số nước vốn phải xin thị thực, trong đó có St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Saint Lucia.
- ETA (Vương quốc Anh): bắt buộc với người không cần thị thực Anh, hiệu lực hai năm hoặc tới khi hộ chiếu hết hạn, mỗi lần ở tối đa sáu tháng. Lệ phí tăng lên £20 từ 08/04/2026.
- ETA (Úc): qua ứng dụng AustralianETA, dành cho một nhóm hộ chiếu như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Singapore, Malaysia, Hàn Quốc. Công dân EU dùng eVisitor miễn phí.
- ETIAS (châu Âu): đang được EU chuẩn bị cho người miễn thị thực Schengen. Ngày áp dụng và lệ phí nên xem trực tiếp trên trang chính thức của EU vì lịch đã dời nhiều lần.
Ba lỗi làm mất chuyến hay gặp
Thứ nhất, giấy phép gắn với số hộ chiếu. Anh Bình xin ETA Anh bằng hộ chiếu St Kitts cũ, sau đó đổi hộ chiếu mới. Ra sân bay, hệ thống không tìm thấy ETA cho số hộ chiếu mới. Đổi hộ chiếu là phải xin lại giấy phép điện tử.
Thứ hai, đi bằng hộ chiếu khác với hộ chiếu đã xin. Có hai quốc tịch thì phải làm thủ tục ở quầy bằng đúng cuốn hộ chiếu đã gắn giấy phép, và vé nên đặt theo tên trên cuốn đó.
Thứ ba, xin qua trang trung gian. Có rất nhiều trang web trông giống trang chính phủ, thu phí cao hơn nhiều lần. Chỉ nộp trên trang hoặc ứng dụng chính thức: GOV.UK, trang của IRCC, ứng dụng của Bộ Nội vụ Úc, trang ESTA của CBP.
Gộp tất cả vào một hành trình
Một chuyến đi Hà Nội – London – Toronto – Paris có thể đụng tới ba loại giấy phép khác nhau với cùng một hộ chiếu. Công cụ Lộ trình nhiều chặng chấm từng chặng theo hộ chiếu bạn chọn, còn trang Hộ chiếu thứ hai cho thấy mỗi nước Caribe được hưởng chế độ nào ở từng điểm đến. Quy định thay đổi thường xuyên, nên kiểm lại trên trang chính thức trước ngày bay.
ESTA có phải là thị thực Mỹ không?
Không. ESTA là giấy phép du lịch điện tử chỉ dành cho công dân các nước thuộc Chương trình Miễn thị thực của Mỹ. Hộ chiếu Caribe và hộ chiếu Việt Nam không dùng được ESTA.
Thị thực điện tử có bị từ chối không?
Có. Thị thực điện tử là hồ sơ xin thị thực đầy đủ, chỉ nộp trực tuyến. Cơ quan di trú vẫn xét và có thể từ chối.
Đổi hộ chiếu mới thì giấy phép điện tử cũ còn dùng được không?
Thường là không. ESTA, eTA, ETA đều gắn với số hộ chiếu. Có hộ chiếu mới thì phải xin giấy phép mới trước khi bay.
Có giấy phép du lịch điện tử là chắc chắn được vào?
Không. Giấy phép chỉ cho phép lên máy bay. Quyết định cho nhập cảnh vẫn do cán bộ biên phòng ở cửa khẩu đưa ra.
