Phần lớn gia đình Việt đọc chữ "trừng phạt" và nghĩ ngay: chuyện của người khác. Đúng là rất hiếm người Việt có tên trong danh sách trừng phạt quốc tế. Nhưng thẩm định hồ sơ định cư không chỉ hỏi "bạn có trong danh sách không". Nó còn hỏi: công ty của bạn làm ăn với ai, tiền đi qua đâu, hàng hoá xuất đi nước nào. Với doanh nhân xuất nhập khẩu, vận tải biển hay thương mại hàng hoá, đây là phần có thể làm hồ sơ chậm hơn mọi phần khác.
- Thẩm định di trú đối chiếu tối thiểu với danh sách của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ (OFAC), EU và Vương quốc Anh.
- Danh sách SDN của OFAC là danh sách được tham chiếu rộng nhất trong thẩm định quốc tế.
- Năm nước Caribe có chương trình quốc tịch đầu tư đã đình chỉ xử lý hồ sơ của công dân Nga và Belarus, theo nguyên tắc chung thống nhất với Bộ Tài chính Mỹ.
- Rủi ro không chỉ đến từ tên người nộp, mà còn từ đối tác, cổ đông và dòng tiền.
Những danh sách nào được kiểm
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc duy trì một danh sách trừng phạt hợp nhất, áp dụng cho mọi nước thành viên. OFAC thuộc Bộ Tài chính Mỹ duy trì danh sách SDN — các cá nhân và tổ chức bị phong toả tài sản, cấm giao dịch với người Mỹ. Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh có danh sách riêng. Ngoài ra còn các danh sách kiểm soát xuất khẩu, danh sách của ngân hàng phát triển về doanh nghiệp bị cấm thầu, và danh sách truy nã của Interpol.
Công ty thẩm định đối chiếu tên của mọi người trong hồ sơ, tên các công ty họ sở hữu hoặc điều hành, và đôi khi cả đối tác lớn. Danh sách thay đổi gần như hằng tuần, nên kiểm tra được làm lại ở nhiều thời điểm, không chỉ lúc nộp.
Vì sao Caribe nhạy cảm với trừng phạt
Hộ chiếu thứ hai từng bị lo ngại là công cụ để người bị trừng phạt né lệnh cấm đi lại và phong toả tài sản. Sau năm 2022, các chương trình ở St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Dominica, Grenada và Saint Lucia lần lượt ngừng nhận hồ sơ công dân Nga và Belarus; sáu nguyên tắc chung với Bộ Tài chính Mỹ chính thức hoá việc đình chỉ này. Với các nước Caribe, một hồ sơ lọt lưới liên quan tới trừng phạt có thể đe doạ quyền miễn thị thực của cả nước — cái giá quá lớn so với một khoản phí.
Một số chương trình còn không nhận công dân của một số nước khác vì lý do trừng phạt hoặc an ninh. Danh sách này mỗi nước một khác và đổi theo thời gian — xem trên trang của đơn vị quốc tịch.
Rủi ro gián tiếp: chỗ doanh nhân Việt hay vướng
Anh Minh có công ty xuất khẩu thuỷ sản, bán hàng cho nhiều nước. Một khách hàng cũ ở nước thứ ba sau này bị đưa vào danh sách SDN. Anh không biết chuyện đó; giao dịch đã kết thúc trước khi khách hàng bị đưa vào danh sách. Nhưng công ty thẩm định tìm thấy tên công ty anh trên một tờ khai vận đơn công khai, và hỏi.
Trường hợp như vậy thường giải quyết được, nếu gia đình có thể trình bày rõ: giao dịch diễn ra khi nào, giá trị bao nhiêu, đã chấm dứt chưa, có giao dịch nào sau ngày đối tác bị đưa vào danh sách không. Hợp đồng, hoá đơn, sao kê ngân hàng là bằng chứng. Điều làm hồ sơ hỏng là không biết, không có giấy tờ, hoặc trả lời mập mờ.
Những ngành nên tự rà kỹ trước khi nộp: vận tải biển và cho thuê tàu, thương mại dầu khí và kim loại, xuất khẩu linh kiện điện tử và hàng công nghệ, chuyển tiền quốc tế, tiền mã hoá. Ở những ngành này, chuỗi khách hàng và nhà cung cấp hay chạm tới các thị trường bị trừng phạt.
Trùng tên với người trong danh sách
Danh sách trừng phạt có nhiều tên gốc Á, phiên âm theo nhiều cách. Một tên Việt không dấu đôi khi trùng hoặc gần giống một mục trong danh sách. Thẩm định phân biệt bằng ngày sinh, quốc tịch, số giấy tờ ghi kèm mục đó. Đây là lý do giấy tờ của bạn cần nhất quán tuyệt đối về tên và ngày sinh — mỗi chỗ lệch là một lần phải loại trừ thêm.
Sau khi đã có thẻ hay hộ chiếu
Thẩm định không dừng ở ngày cấp. Các chương trình quốc tịch đầu tư có điều khoản thu hồi quốc tịch nếu phát hiện khai gian khi nộp. Thẻ cư trú châu Âu gia hạn định kỳ, mỗi lần gia hạn là một lần kiểm lại. Ngân hàng ở nước mới cũng kiểm khách hàng theo chuẩn chống rửa tiền, kể cả danh sách trừng phạt. Một công ty bắt đầu làm ăn với đối tác bị trừng phạt sau khi chủ đã có hộ chiếu thứ hai vẫn có thể gặp rắc rối.
Trước khi nộp, công cụ Sẵn sàng hồ sơ có phần câu hỏi cho chủ doanh nghiệp về đối tác và thị trường. Cố vấn AIDinhCu giúp chọn chương trình theo mục tiêu, còn danh sách trừng phạt hiện hành thì tra trực tiếp trên công cụ tìm kiếm của OFAC và trang Liên Hợp Quốc.
Không ai trong gia đình bị trừng phạt thì có cần lo không?
Vẫn nên rà đối tác, cổ đông và dòng tiền của doanh nghiệp. Thẩm định xem cả quan hệ kinh doanh gián tiếp, nhất là với ngành vận tải, năng lượng, công nghệ.
Đối tác cũ bị đưa vào danh sách sau khi đã ngừng giao dịch thì sao?
Thường giải quyết được nếu chứng minh được giao dịch kết thúc trước ngày đối tác bị đưa vào danh sách. Chuẩn bị hợp đồng, hoá đơn và sao kê.
Công dân nước nào bị các chương trình Caribe từ chối?
Năm nước đã đình chỉ hồ sơ công dân Nga và Belarus. Một số chương trình còn hạn chế thêm vài quốc tịch khác; danh sách cụ thể xem trên trang đơn vị quốc tịch.
Có hộ chiếu rồi thì thẩm định còn kiểm nữa không?
Có thể. Quốc tịch đầu tư có điều khoản thu hồi khi phát hiện khai gian, thẻ cư trú gia hạn định kỳ, và ngân hàng ở nước mới kiểm khách hàng theo chuẩn chống rửa tiền.
