Ông Bảo có thị thực vàng UAE mười năm, mua căn hộ ở Dubai Marina, và nói với bạn bè rằng từ năm nay ông "đóng thuế ở Dubai". Nhưng vợ ông vẫn ở căn nhà Phú Nhuận, hộ khẩu thường trú vẫn ở đó, ông vẫn là người đại diện theo pháp luật của công ty ở Việt Nam và nhận lương hằng tháng. Ông chưa chuyển nơi cư trú thuế; ông chỉ thêm một nơi để ở. Khác biệt giữa hai chuyện đó là trọng tâm của bài này.
- Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân, người có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam (đăng ký thường trú hoặc nhà thuê theo hợp đồng có thời hạn) có thể vẫn là cá nhân cư trú dù có mặt dưới 183 ngày.
- Cá nhân không cư trú chỉ chịu thuế trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam; tiền lương bị khấu trừ 20%, chuyển nhượng bất động sản 2% trên giá chuyển nhượng.
- Nợ thuế quá hạn có thể dẫn tới biện pháp tạm hoãn xuất cảnh theo Luật Quản lý thuế 2019.
- Canada, Úc và Mỹ có cơ chế đánh thuế tại thời điểm rời đi với một số tài sản hoặc đối tượng.
Chuyển cư trú thuế là chuyển cuộc sống, không phải chuyển giấy tờ
Không có tờ đơn nào tên là "xin chuyển cư trú thuế". Mỗi nước tự đánh giá bạn có phải người cư trú của họ không, dựa trên số ngày có mặt và các mối ràng buộc. Khi hai nước cùng nhận bạn, hiệp định tránh đánh thuế hai lần (nếu có) phân xử theo thứ tự: nơi có nhà ở thường trú, rồi trung tâm quyền lợi sống còn — gia đình, công việc, tài sản, quan hệ xã hội — rồi nơi thường xuyên có mặt, rồi quốc tịch.
Đặt ông Bảo vào thứ tự đó: có nhà ở cả hai nơi; vợ, công ty, thu nhập chính đều ở Việt Nam. Trung tâm quyền lợi của ông rõ ràng ở Việt Nam. Thẻ UAE không thay đổi điều đó.
Rời Việt Nam: danh sách việc nên làm
Nếu gia đình thật sự chuyển sang sống ở nước khác, các bước sau làm cho việc rời đi rõ ràng:
- Quyết toán thuế thu nhập cá nhân cho năm cuối cùng là người cư trú. Người làm công nên nhận chứng từ khấu trừ từ doanh nghiệp, người có nhiều nguồn thu nhập tự quyết toán với cơ quan thuế.
- Không để nợ thuế. Theo Luật Quản lý thuế 2019, người nộp thuế nợ quá hạn có thể bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, với ngưỡng và điều kiện do Chính phủ quy định. Bị chặn ở sân bay ngày bay đi là kịch bản tệ nhất.
- Xử lý nơi ở thường xuyên. Nơi đăng ký thường trú là một trong hai phép thử cư trú của Việt Nam. Giữ hay chuyển đăng ký là quyết định có hệ quả, nên tham vấn trước khi làm, nhất là với người vẫn muốn giữ quyền lợi gắn với thường trú.
- Cập nhật với ngân hàng tình trạng cư trú và địa chỉ, để báo cáo theo CRS hay quy định ngoại hối phản ánh đúng.
- Xin giấy chứng nhận cư trú thuế ở nước mới ngay khi đủ điều kiện, và giữ bằng chứng về nhà ở, trường học của con, hợp đồng lao động ở đó.
Sau khi rời: thu nhập Việt Nam vẫn bị đánh thuế
Thành người không cư trú không có nghĩa là hết nghĩa vụ ở Việt Nam. Theo Luật 109/2025/QH15, cá nhân không cư trú chịu thuế trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam: tiền lương do làm việc ở Việt Nam bị khấu trừ 20%, chuyển nhượng bất động sản chịu 2% trên giá chuyển nhượng. Căn hộ cho thuê, cổ tức từ công ty Việt Nam vẫn chịu thuế tại Việt Nam. Điều thay đổi là thu nhập phát sinh ngoài Việt Nam — như lãi tiền gửi ở Lisbon — không còn thuộc diện chịu thuế Việt Nam.
Một chỗ hay sai: người không cư trú vẫn giữ chức danh người đại diện theo pháp luật, nhận thù lao từ công ty Việt Nam và thỉnh thoảng về họp. Phần thu nhập này phát sinh tại Việt Nam và vẫn bị đánh thuế theo mức của người không cư trú.
Có nước thu thuế ngay lúc bạn đi
Việt Nam hiện không có loại "thuế rời đi" đánh vào tài sản khi một người thôi cư trú. Nhưng nhiều gia đình Việt chuyển đi từ nước thứ ba, và ở đó có:
- Canada: khi thôi cư trú, người đó được coi như đã bán phần lớn tài sản theo giá thị trường, và phải tính lãi vốn trên phần tăng giá — thường gọi là thuế rời đi.
- Úc: khi thôi cư trú, một số tài sản không phải bất động sản tại Úc được xử lý như đã bán, với lựa chọn hoãn kèm điều kiện.
- Mỹ: người từ bỏ quốc tịch hoặc trả thẻ xanh sau thời gian thường trú dài có thể chịu thuế từ bỏ cư trú.
- Tây Ban Nha và một số nước châu Âu có thuế rời đi với cổ phần lớn.
Gia đình đang sống ở Toronto hay Sydney mà định chuyển sang Bồ Đào Nha theo thị thực vàng cần tính phần này trước khi bán nhà, đặt vé.
Không có nơi nào: kịch bản nên tránh
Có người cố tình xoay vòng giữa nhiều nước để không đủ ngày ở đâu. Ngoài rủi ro bị một nước vẫn coi là cư trú, kịch bản này làm khó mọi giao dịch: ngân hàng đòi giấy chứng nhận cư trú, cơ quan thuế nước nguồn không áp hiệp định, hồ sơ nhập tịch sau này bị hỏi về nghĩa vụ thuế. Chọn một nơi thật sự để sống và khai đúng ở đó luôn rẻ hơn về dài hạn.
Khi so chương trình cư trú, câu hỏi "gia đình sẽ thật sự sống ở đâu" nên đứng trước câu hỏi về thuế. Thị thực vàng UAE trên AIDinhCu và thị thực vàng Bồ Đào Nha có yêu cầu có mặt rất khác nhau. Quy định thuế thay đổi thường xuyên; hãy đối chiếu với cơ quan thuế cả hai nước và chuyên gia thuế được cấp phép trước khi quyết định.
Có thị thực vàng UAE có nghĩa là cư trú thuế ở UAE không?
Không. Thẻ cư trú cho quyền sống ở UAE; cư trú thuế phụ thuộc số ngày có mặt và các ràng buộc thực tế. Nếu gia đình, nhà ở và công việc vẫn ở Việt Nam, bạn nhiều khả năng vẫn là cá nhân cư trú Việt Nam.
Đã thành người không cư trú thì còn chịu thuế Việt Nam không?
Có, với thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Theo Luật 109/2025/QH15, tiền lương bị khấu trừ 20% và chuyển nhượng bất động sản chịu 2% trên giá chuyển nhượng.
Nợ thuế có bị cấm xuất cảnh không?
Luật Quản lý thuế 2019 cho phép áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh với người nộp thuế nợ quá hạn, theo ngưỡng và điều kiện Chính phủ quy định. Hãy hoàn tất nghĩa vụ trước khi rời đi.
Việt Nam có thuế rời đi như Canada không?
Hiện Việt Nam không có loại thuế đánh vào tài sản khi một người thôi cư trú. Nhưng nếu gia đình chuyển đi từ Canada, Úc hay Mỹ, các nước đó có cơ chế riêng cần tính trước.
