Nhiều gia đình nghĩ hồ sơ quốc tịch đầu tư là chuyện tiền: đủ tiền thì có hộ chiếu. Thực tế, phần lớn thời gian xét hồ sơ dành cho một câu hỏi khác: người này là ai, đã làm gì, và tiền từ đâu ra. Câu hỏi đó ngày càng được trả lời kỹ hơn. Từ năm 2024, năm nước Caribe có chương trình quốc tịch đầu tư đã thống nhất những chuẩn thẩm định chung, một phần vì áp lực từ Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh và Mỹ. Hiểu quy trình giúp gia đình biết vì sao bị hỏi những câu tưởng như không liên quan.
- Năm nước: Antigua và Barbuda, Dominica, Grenada, St Kitts và Nevis, Saint Lucia. Thoả thuận chung ký tháng 3/2024 đặt sàn đầu tư 200.000 USD, phỏng vấn bắt buộc và thẩm định tăng cường.
- Theo sáu nguyên tắc thống nhất với Bộ Tài chính Mỹ, hồ sơ đã bị từ chối ở một nước trong nhóm sẽ không được nước khác xử lý.
- Mỗi hồ sơ được kiểm thêm với đơn vị tình báo tài chính (FIU) của nước tiếp nhận.
- Năm nước đã ký lập cơ quan quản lý chung ECCIRA, trụ sở tại Grenada.
Ai kiểm hồ sơ
Hồ sơ quốc tịch đầu tư Caribe không nộp trực tiếp mà qua đại lý được cấp phép. Đại lý có nghĩa vụ kiểm sơ bộ trước khi nộp, và chịu trách nhiệm nếu chuyển hồ sơ có vấn đề rõ ràng. Hồ sơ sau đó tới đơn vị quốc tịch của từng nước — ở Grenada là Cơ quan Di trú Đầu tư (IMA), ở các nước còn lại là đơn vị quốc tịch theo đầu tư trực thuộc chính phủ.
Đơn vị quốc tịch thuê công ty thẩm định quốc tế độc lập để kiểm lý lịch từng người trong hồ sơ, thường là nhiều công ty cho mỗi hồ sơ. Theo nguyên tắc chung với Mỹ, hồ sơ còn được kiểm qua đơn vị tình báo tài chính của nước tiếp nhận, và qua các kênh hợp tác với cơ quan quốc tế như Interpol.
Họ kiểm những gì
- Danh tính: giấy tờ có thật không, có khớp nhau không, người này có từng dùng tên khác hay ngày sinh khác.
- Lý lịch tư pháp: phiếu của Việt Nam và của mọi nước từng sống lâu, đối chiếu với cơ sở dữ liệu quốc tế.
- Danh sách trừng phạt và theo dõi: của Liên Hợp Quốc, Mỹ, EU, Anh.
- Người có chức vụ (PEP) và quan hệ với họ.
- Tin tức bất lợi: báo chí, hồ sơ toà án, tranh chấp kinh doanh công khai — bằng cả tiếng Việt.
- Nguồn tài sản và nguồn tiền đầu tư — phần này có bài riêng ở AIDinhCu.
- Lịch sử thị thực và di trú: từng bị từ chối thị thực, bị trục xuất, từng nộp chương trình quốc tịch khác.
Danh sách này áp cho người nộp chính và thường cả người phụ thuộc trưởng thành. Một người con 25 tuổi có tranh chấp kinh doanh riêng cũng được kiểm như người nộp chính.
Vì sao năm nước cùng siết
Hộ chiếu Caribe có giá trị vì được miễn thị thực vào khối Schengen, Anh và nhiều nước khác. Quyền đó có thể bị rút: Vương quốc Anh đã đặt thị thực với Dominica và Vanuatu từ tháng 7/2023, viện dẫn chương trình quốc tịch đầu tư; EU đã ngừng miễn thị thực cho hộ chiếu Vanuatu. Các nước Caribe hiểu rằng một hồ sơ lọt qua thẩm định có thể làm hại cả chương trình.
Thoả thuận chung tháng 3/2024 vì vậy không chỉ đặt sàn giá. Nó đưa vào phỏng vấn bắt buộc, chia sẻ thông tin hồ sơ bị từ chối, và ý tưởng một cơ quan quản lý khu vực. Cơ quan đó — ECCIRA — được năm nước ký thành lập, trụ sở đặt tại Grenada, với vai trò đặt chuẩn thẩm định và giám sát đại lý. Mức độ vận hành cụ thể nên xem thông báo chính thức của từng nước.
Một hồ sơ đi qua các lớp thế nào
Gia đình anh Minh nộp hồ sơ Grenada gồm bốn người. Đại lý kiểm sơ bộ và phát hiện tên anh trùng với một người khác trong một bản tin cũ về vụ án buôn lậu — trùng tên, khác năm sinh, khác tỉnh. Đại lý kèm luôn một văn bản giải thích và bản sao căn cước. Công ty thẩm định vẫn kiểm lại, xác nhận đó không phải anh, và ghi chú vào báo cáo. Hồ sơ chậm vài tuần nhưng không bị từ chối.
Bài học: trùng tên là chuyện bình thường với người Việt — họ Nguyễn phổ biến tới mức trùng họ tên là chuyện thường ngày. Thẩm định phân biệt bằng ngày sinh, số giấy tờ, nơi ở. Giấy tờ càng nhất quán, việc phân biệt càng nhanh.
Bị từ chối ở một nước thì sao
Theo nguyên tắc đầu tiên trong sáu nguyên tắc thống nhất với Bộ Tài chính Mỹ, năm nước không xử lý hồ sơ của người đã bị một nước trong nhóm từ chối. Đường "rớt nước này thì nộp nước kia" trong vùng Caribe về cơ bản đã đóng. Đây là lý do nên chuẩn bị kỹ ngay từ lần đầu, và chọn chương trình phù hợp với hồ sơ thật của mình.
Trước khi nộp, công cụ Sẵn sàng hồ sơ giúp rà những điểm hay bị hỏi. Các trang hộ chiếu Grenada và hộ chiếu St Kitts dẫn về cơ quan xét hồ sơ của từng nước — nơi công bố quy trình chính thức.
Ai thực hiện thẩm định hồ sơ quốc tịch đầu tư Caribe?
Đơn vị quốc tịch của từng nước, thông qua các công ty thẩm định quốc tế độc lập, cộng thêm kiểm tra của đơn vị tình báo tài chính và hợp tác với cơ quan quốc tế.
Người phụ thuộc có bị thẩm định không?
Có, nhất là người phụ thuộc đã trưởng thành. Vợ, chồng và con lớn thường được kiểm lý lịch như người nộp chính.
Bị từ chối ở Dominica có nộp sang Grenada được không?
Theo nguyên tắc chung năm nước thống nhất với Bộ Tài chính Mỹ, hồ sơ đã bị một nước trong nhóm từ chối sẽ không được nước khác xử lý.
Trùng tên với người có vấn đề thì có bị loại không?
Không tự động. Thẩm định phân biệt bằng ngày sinh, số giấy tờ và nơi ở. Giải thích sớm kèm giấy tờ giúp xử lý nhanh hơn.
