Trên bản đồ, châu Âu trông liền một khối. Trên giấy tờ thì không. Gia đình anh Minh cầm thị thực Schengen bay sang Ý, định tiện đường ghé London thăm em gái và đi phà sang Ireland — rồi mới biết cả hai nơi đều đòi thị thực riêng. Ngược lại, chị Lan mang hộ chiếu Grenada đã ở Pháp gần 90 ngày, không biết rằng có cả một vùng ngay cạnh khối Schengen nơi chị vẫn có thể ở tiếp mà không phạm luật. Bài này vẽ lại tấm bản đồ đó cho rõ.
- Khối Schengen có 29 nước; Ireland và Síp là thành viên EU nhưng nằm ngoài khối.
- Uỷ ban châu Âu đánh giá Síp đã sẵn sàng vào Schengen (14/08/2026); việc gia nhập còn chờ các nước thành viên quyết định nhất trí.
- Vương quốc Anh và Ireland lập Khu vực Đi lại Chung, nhưng thị thực mỗi nước cấp riêng.
- Ngày ở các nước ngoài khối không tính vào hạn mức 90 ngày trong 180 ngày của Schengen.
- Một số nước Balkan cho người có thị thực Schengen còn hạn nhập cảnh ngắn ngày, điều kiện mỗi nước khác nhau.
Ba nhóm "ngoài Schengen" cần phân biệt
Nhóm thứ nhất là thành viên EU chưa hoặc không vào Schengen: Ireland và Síp. Công dân EU đi lại tự do ở đây, nhưng người nước ngoài thì xét theo quy định riêng của từng nước. Nhóm thứ hai là Vương quốc Anh, đã rời EU và chưa bao giờ ở trong Schengen. Nhóm thứ ba là các nước châu Âu ngoài EU: vùng Balkan phía tây (Serbia, Montenegro, Bosnia và Herzegovina, Albania, Bắc Macedonia), cùng Thổ Nhĩ Kỳ, Georgia, Moldova, Ukraina.
Điểm chung của cả ba nhóm: ngày bạn ở đó không bị cộng vào phép đếm 90/180 của Schengen. Điểm khác nhau nằm ở chỗ ai cần thị thực, và thị thực Schengen có được dùng làm "giấy thông hành" hay không.
Síp: thành viên EU đang đứng ở cửa
Síp vào EU năm 2004 nhưng chưa áp dụng đầy đủ Schengen, chủ yếu vì hòn đảo bị chia cắt: chính quyền Nicosia không kiểm soát phần phía bắc, và đường ranh Green Line không phải biên giới ngoài theo nghĩa Schengen. Ngày 14/08/2026, Uỷ ban châu Âu chính thức đánh giá Síp đã đáp ứng các điều kiện kỹ thuật. Bước còn lại là quyết định nhất trí của các nước thành viên; tới cuối tháng 9/2026 chưa có cuộc biểu quyết nào được công bố, và nếu được thông qua thì còn một giai đoạn triển khai.
Trong lúc chờ, người mang hộ chiếu Việt Nam cần thị thực Síp, nhưng Síp có chính sách cho phép người có thị thực Schengen còn hiệu lực nhập cảnh ngắn ngày, với điều kiện về loại thị thực và thời gian lưu trú do Síp quy định. Người mang hộ chiếu Grenada, St Kitts và nhiều nước Caribe khác được miễn thị thực vào Síp. Một chi tiết cho người tính tới thường trú Síp qua đầu tư: thẻ cư trú Síp hiện không cho quyền đi lại trong khối Schengen như thẻ của Hy Lạp hay Bồ Đào Nha. Khi Síp vào khối, điều này sẽ đổi — nhưng chưa ai nói chắc được ngày nào.
Anh và Ireland: Khu vực Đi lại Chung không có nghĩa là thị thực chung
Vương quốc Anh và Ireland có Khu vực Đi lại Chung từ lâu trước khi có EU: công dân hai nước đi lại, sống và làm việc tự do ở nước kia. Nhưng với người nước ngoài, mỗi nước tự cấp thị thực. Hộ chiếu Việt Nam cần thị thực du lịch của Anh và thị thực riêng của Ireland. Chương trình thị thực chung Anh – Ireland hiện chỉ áp dụng cho công dân Trung Quốc và Ấn Độ, không có Việt Nam.
Với hộ chiếu Caribe, tình hình khác. Grenada, St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Saint Lucia được vào Anh không cần thị thực nhưng phải xin giấy phép du lịch điện tử ETA của Anh trước chuyến đi. Dominica thì bị Anh áp lại thị thực từ năm 2023, một phần vì lo ngại về chương trình quốc tịch đầu tư. Ireland áp dụng danh sách miễn thị thực riêng, không trùng hoàn toàn với Anh.
Một bẫy hay gặp khi quá cảnh: hộ chiếu Việt Nam nằm trong danh sách phải có thị thực quá cảnh khu vực sân bay của Anh, trừ khi có thị thực hợp lệ của Mỹ, Canada, Úc, New Zealand hoặc thẻ cư trú của một nước trong Khu vực Kinh tế châu Âu hay Thuỵ Sĩ. Chặng bay qua London Heathrow rẻ hơn vài trăm đô có thể thành chặng không lên được máy bay.
Vùng Balkan: nơi thị thực Schengen thành "giấy thông hành"
Các nước Balkan phía tây đều đang trên đường vào EU, và nhiều nước đơn phương cho phép người có thị thực Schengen nhiều lần còn hạn nhập cảnh ngắn ngày mà không cần xin thị thực riêng. Montenegro và Bosnia và Herzegovina có chính sách loại này; Bắc Macedonia cho người có thị thực Schengen nhiều lần ở ngắn ngày; Serbia và Albania có hệ thống thị thực điện tử cho người mang hộ chiếu Việt Nam. Điều kiện cụ thể — loại thị thực, số ngày, thị thực đã dùng hay chưa — thay đổi theo từng năm và từng nước.
Với hộ chiếu Grenada hay St Kitts, phần lớn vùng này mở cửa không cần thị thực. Đây là lý do nhiều người có hộ chiếu Caribe dùng Belgrade, Kotor hay Tirana làm nơi "nghỉ ngoài khối" giữa hai chặng châu Âu dài.
Tận dụng đúng cách, không lách luật
Quay lại chị Lan: đã ở Pháp gần 90 ngày, chị có thể sang Montenegro hay Serbia ở thêm vài tuần mà không vi phạm luật Schengen, vì ngày ở đó không bị cộng. Nhưng chị không thể quay lại Pháp ngay sau đó và ở tiếp: khi trở vào, phép đếm vẫn nhìn ngược 180 ngày, và chừng nào các ngày cũ chưa trôi ra khỏi cửa sổ, hạn mức của chị vẫn gần như hết. Đi Balkan là để ở ngoài khối hợp pháp, không phải để "làm mới" 90 ngày.
Từ khi hệ thống nhập xuất cảnh EES chạy từ 12/10/2025, ngày vào và ra khối được ghi tự động bằng sinh trắc học. Mọi phép tính sai đều lộ ngay ở cửa khẩu kế tiếp. Trước khi lên kế hoạch, nên nhập toàn bộ các chặng vào công cụ đếm 90/180 ngày, chỉ tính những ngày ở trong khối.
Lên lịch một chuyến nhiều vùng
Một hành trình điển hình: bay Hà Nội – Athens, đi Hy Lạp và Ý, sang Montenegro bằng phà từ Bari, rồi về qua Istanbul. Chặng Hy Lạp – Ý cần thị thực Schengen với hộ chiếu Việt Nam; chặng Montenegro tuỳ chính sách của Montenegro với thị thực Schengen tại thời điểm đi; chặng Istanbul cần thị thực điện tử của Thổ Nhĩ Kỳ. Mỗi chặng một quy định. Công cụ Lộ trình nhiều chặng cho biết chặng nào cần xin trước, với từng loại hộ chiếu, và trang hộ chiếu thứ hai so sánh điểm đến của từng hộ chiếu Caribe. Chính sách thị thực của các nước ngoài khối thay đổi thường xuyên hơn của EU; hãy kiểm trên trang Bộ Ngoại giao từng nước trước khi đặt vé.
Có thị thực Schengen có vào được Anh không?
Không. Anh không thuộc Schengen; người mang hộ chiếu Việt Nam phải xin thị thực Anh riêng, kể cả khi đã có thị thực Schengen.
Ngày ở Serbia hay Montenegro có tính vào 90 ngày Schengen không?
Không. Các nước Balkan ngoài EU nằm ngoài khối Schengen, nên ngày ở đó không cộng vào hạn mức 90/180. Nhưng chúng cũng không xoá các ngày đã ở trong khối.
Síp đã vào Schengen chưa?
Tới cuối tháng 9/2026 thì chưa. Uỷ ban châu Âu đã đánh giá Síp sẵn sàng vào tháng 8/2026, nhưng còn cần quyết định nhất trí của các nước thành viên và một giai đoạn triển khai.
Hộ chiếu Grenada vào Anh có cần thủ tục gì?
Không cần thị thực cho chuyến ngắn hạn, nhưng phải xin giấy phép du lịch điện tử ETA của Anh trước khi bay. Hộ chiếu Dominica thì hiện vẫn phải xin thị thực Anh.
