Câu hỏi đầu tiên của gần như mọi gia đình Việt khi lên kế hoạch đi châu Âu không phải "đậu hay rớt", mà là "nộp ở đâu". Một chuyến mười hai ngày qua Paris, Venice và Lucerne chạm ba nước Schengen, mỗi nước có một lãnh sự riêng tại Việt Nam. Người đi lần đầu hay nghe lời khuyên kiểu "nộp nước nào dễ thì nộp". Lời khuyên đó vừa sai luật vừa có thể làm hỏng những lần xin sau. Quy tắc thật nằm trong Bộ luật Thị thực của Liên minh châu Âu, và nó không khó hiểu như nhiều người nghĩ.
- Hộ chiếu Việt Nam phải xin thị thực ngắn hạn (loại C) trước khi vào bất kỳ nước nào trong khối Schengen.
- Nộp ở lãnh sự của nước là điểm đến chính: nơi ở lâu nhất, hoặc nơi có mục đích chính của chuyến đi.
- Nếu thời gian ở các nước bằng nhau và không có mục đích chính, nộp ở nước nhập cảnh đầu tiên.
- Bộ luật Thị thực sửa đổi có hiệu lực từ 02/2020 cho phép nộp sớm nhất sáu tháng trước chuyến đi; nên nộp chậm nhất 15 ngày trước.
- Phải có bảo hiểm y tế du lịch mức chi trả tối thiểu 30.000 EUR, có hiệu lực trên toàn khối.
Quy tắc "điểm đến chính" đọc thế nào
Điều 5 của Bộ luật Thị thực (Quy định số 810/2009, đã được sửa năm 2019) đặt thứ tự rất rõ. Trước hết, nước có thẩm quyền là nước duy nhất trong chuyến đi. Nếu đi nhiều nước, đó là nước mà mục đích chính hoặc thời gian ở lâu nhất rơi vào. Chỉ khi không xác định được điểm đến chính, mới chuyển sang nước có biên giới ngoài mà bạn sẽ đi qua đầu tiên khi vào khối.
Lấy chuyến đi của gia đình anh Minh: bay Hà Nội – Paris, ở Pháp năm đêm, sang Ý bốn đêm, rồi Thuỵ Sĩ ba đêm và bay về từ Zurich. Pháp là nơi ở lâu nhất, nên hồ sơ nộp ở lãnh sự Pháp. Nếu anh đổi thành Pháp bốn đêm, Ý bốn đêm, Thuỵ Sĩ bốn đêm và không có mục đích nào nổi trội, nước nhập cảnh đầu tiên là Pháp — vẫn nộp Pháp. Nhưng nếu anh bay thẳng vào Milan, thì lúc ấy là Ý.
"Mục đích chính" quan trọng hơn số đêm khi chuyến đi có một lý do cụ thể. Chị Lan đi dự hội chợ ba ngày ở Frankfurt, rồi tranh thủ du lịch Áo và Hungary thêm năm ngày. Số đêm ở Đức ít hơn, nhưng hội chợ là lý do của cả chuyến, nên nộp ở lãnh sự Đức là có cơ sở — miễn là thư mời và lịch trình thể hiện rõ điều đó.
Vì sao "nộp nước dễ" là nước đi tồi
Nhân viên lãnh sự đọc lịch trình, đặt phòng và vé máy bay. Một bộ hồ sơ nộp ở nước A nhưng phòng khách sạn dày đặc ở nước B là dấu hiệu chọn sai thẩm quyền, và có thể bị từ chối vì lý do đó. Tệ hơn là trường hợp nộp lịch trình giả để được cấp ở nước "dễ", rồi thực tế đi thẳng sang nước khác. Ở cửa khẩu, cảnh sát biên phòng có quyền hỏi lịch trình thật; nếu thấy mục đích không khớp, thị thực có thể bị huỷ hoặc thu hồi ngay tại chỗ.
Mọi lần xin, đậu hay rớt, đều được lưu trong Hệ thống Thông tin Thị thực (VIS) dùng chung cho cả khối. Lần sau bạn nộp ở nước nào, nhân viên ở đó cũng thấy lịch sử của bạn. Lựa chọn dễ hôm nay có thể là lời giải thích khó khăn trong năm năm tới — kể cả khi gia đình xin thị thực dài hạn hay thẻ cư trú châu Âu.
Nộp ở Hà Nội hay TP.HCM
Nhiều nước Schengen có đại sứ quán ở Hà Nội và tổng lãnh sự quán ở TP.HCM, chia địa bàn theo tỉnh nơi người nộp cư trú — thường là các tỉnh phía Bắc và miền Trung phía Bắc nộp ở Hà Nội, phía Nam nộp ở TP.HCM. Đường ranh cụ thể mỗi nước tự quy định, xem trên trang của chính cơ quan đó.
Phần lớn các nước giao việc nhận hồ sơ, lấy vân tay và trả kết quả cho một trung tâm tiếp nhận thị thực do công ty dịch vụ bên ngoài vận hành. Trung tâm này chỉ là nơi nhận giấy; quyết định vẫn do lãnh sự. Phí dịch vụ của trung tâm là khoản riêng, cộng thêm vào lệ phí thị thực.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: không phải nước Schengen nào cũng có cơ quan đại diện tại Việt Nam. Khi đó, nước ấy thường uỷ quyền cho một nước khác nhận hồ sơ thay. Trang lãnh sự của nước điểm đến chính sẽ ghi rõ ai đang đại diện.
Lịch nộp và giấy tờ cốt lõi
Bộ luật Thị thực sửa đổi có hiệu lực từ tháng 2/2020 cho phép nộp sớm nhất sáu tháng trước ngày đi, và khuyến nghị nộp chậm nhất 15 ngày trước đó. Mùa cao điểm hè và Giáng sinh, lịch hẹn ở trung tâm tiếp nhận thường kín sớm, nên nộp sớm là lợi thế thật chứ không chỉ cho yên tâm.
Hồ sơ cốt lõi gần như giống nhau ở mọi nước: hộ chiếu còn hạn ít nhất ba tháng sau ngày dự định rời khối và có ít nhất hai trang trống; ảnh theo chuẩn; đơn xin; lịch trình và đặt phòng; chứng minh tài chính; giấy tờ chứng minh ràng buộc ở Việt Nam như hợp đồng lao động, đăng ký kinh doanh, sổ đất; và bảo hiểm y tế du lịch chi trả tối thiểu 30.000 EUR, có hiệu lực trên toàn khối Schengen trong suốt chuyến đi. Vân tay được lấy khi nộp lần đầu và dùng lại trong khoảng 59 tháng.
Lệ phí thị thực ngắn hạn do EU quy định chung, đã tăng trong năm 2024; mức hiện hành và các trường hợp giảm, miễn cho trẻ em nên xem trực tiếp trên trang lãnh sự trước khi nộp, vì đây là con số được điều chỉnh định kỳ.
Ràng buộc ở Việt Nam: phần nhân viên lãnh sự đọc kỹ nhất
Lý do từ chối phổ biến nhất với hộ chiếu Việt Nam không phải thiếu tiền, mà là không thuyết phục được rằng người xin sẽ quay về. Một tài khoản tiết kiệm lớn mở trước ngày nộp hai tuần ít giá trị hơn sao kê lương đều đặn sáu tháng. Chủ hộ kinh doanh nên kèm giấy phép, biên lai thuế, hình ảnh cơ sở. Người đã nghỉ hưu nên kèm quyết định hưu và giấy tờ nhà.
Với gia đình đang làm hồ sơ định cư, điểm này nhạy cảm hơn. Một hồ sơ đầu tư đang chờ xét ở Bồ Đào Nha hay Hy Lạp không phải điều cần giấu, nhưng chuyến đi ngắn hạn phải có mục đích ngắn hạn thật. Khai trung thực mục đích và lịch trình luôn an toàn hơn để nhân viên tự phát hiện qua VIS.
Thị thực nhiều lần và lúc nào không cần xin nữa
Người đã từng được cấp và dùng đúng thị thực Schengen trước đó có thể được xét cấp thị thực nhiều lần với thời hạn dài hơn, theo cơ chế "bậc thang" của điều 24 Bộ luật Thị thực. Việc cấp dài hay ngắn vẫn do lãnh sự quyết định theo từng hồ sơ, và quy tắc 90 ngày trong 180 ngày vẫn áp lên mọi lần nhập cảnh — có thể thử trước kế hoạch bằng công cụ đếm 90/180 ngày.
Có hai trường hợp gia đình Việt không cần xin thị thực Schengen nữa. Thứ nhất là có thẻ cư trú còn hạn của một nước trong khối, chẳng hạn thẻ thị thực vàng Hy Lạp. Thứ hai là có quốc tịch một nước được EU miễn thị thực, như các nước Caribe trong nhóm quốc tịch đầu tư — xem từng nước ở trang hộ chiếu thứ hai. Khi đó vẫn còn giấy phép du lịch điện tử ETIAS phải xin trước, nhưng đó là thủ tục trực tuyến, không phải hồ sơ lãnh sự.
Nếu chuyến đi còn ghé Anh, Ireland hay Thổ Nhĩ Kỳ — những nơi nằm ngoài Schengen — từng chặng cần xét riêng. Công cụ Lộ trình nhiều chặng chỉ ra chặng nào cần thị thực với hộ chiếu Việt Nam. Danh mục giấy tờ, lệ phí và địa bàn tiếp nhận có thể đổi; hãy đối chiếu trên trang chính thức của lãnh sự nước điểm đến chính trước khi đặt lịch hẹn.
Ở mỗi nước số ngày bằng nhau thì nộp ở đâu?
Nếu không có mục đích chính nổi trội, nộp ở lãnh sự của nước mà bạn sẽ nhập cảnh đầu tiên vào khối Schengen, tức nơi máy bay hạ cánh lần đầu từ ngoài khối.
Được cấp thị thực Ý rồi có được đi Pháp trước không?
Thị thực Schengen thông thường có giá trị cho cả khối, nên về kỹ thuật là được. Nhưng nếu lịch trình thực tế khác hẳn lịch trình đã nộp, biên phòng có quyền hỏi và có thể huỷ thị thực khi thấy mục đích không khớp.
Bị từ chối ở một nước thì nộp nước khác có được không?
Có thể nộp lại, nhưng phải nộp ở nước có thẩm quyền theo lịch trình thật. Lần từ chối trước được lưu trong hệ thống VIS, nước nào cũng thấy, nên cần khắc phục đúng lý do bị từ chối.
Có thẻ thị thực vàng Hy Lạp còn phải xin thị thực Schengen không?
Không. Thẻ cư trú còn hạn của một nước Schengen cho phép đi các nước khác trong khối tối đa 90 ngày trong 180 ngày, mang theo thẻ và hộ chiếu.
