Gia đình chị Vy nhận thẻ xanh diện EB-5 sau nhiều năm chờ. Chồng chị vẫn điều hành nhà máy bao bì ở Bình Dương, chị giữ mấy sổ tiết kiệm ở Việt Nam và một căn hộ cho thuê ở Đà Nẵng. Trong buổi tiệc mừng, một người bạn lâu năm ở Houston hỏi: "Năm nay khai FBAR chưa?" Chị chưa từng nghe tới chữ đó. Nhiều gia đình EB-5 dồn hết sức vào hồ sơ di trú và quên rằng tấm thẻ xanh cũng là tấm thẻ thuế — dù họ chưa có quốc tịch Mỹ và vẫn đi lại bằng hộ chiếu Việt Nam.
- Người giữ thẻ xanh là người cư trú thuế Mỹ, chịu thuế trên thu nhập toàn cầu, dù sống ở đâu.
- FBAR: khai với FinCEN nếu tổng số dư các tài khoản ở nước ngoài vượt 10.000 USD vào bất kỳ thời điểm nào trong năm.
- Form 8938: khai tài sản tài chính nước ngoài khi vượt ngưỡng — với người độc thân sống ở Mỹ là trên 50.000 USD cuối năm hoặc trên 75.000 USD bất kỳ lúc nào.
- Hiệp định FATCA Việt Nam – Hoa Kỳ (Mô hình 1B) ký ngày 01/4/2016, có hiệu lực từ 07/7/2016.
- Hiệp định tránh đánh thuế hai lần Việt Nam – Hoa Kỳ ký năm 2015 nhưng chưa có hiệu lực.
Từ ngày nhận thẻ, IRS nhìn bạn như một công dân
Luật thuế Mỹ có phép thử thẻ xanh: ai là thường trú nhân hợp pháp vào bất kỳ ngày nào trong năm thì là người cư trú thuế Mỹ cho năm đó. Không cần ở đủ 183 ngày. Người cư trú thuế Mỹ khai tờ khai Form 1040 hằng năm và kê toàn bộ thu nhập trên thế giới: lương, lợi nhuận được chia từ công ty ở Việt Nam, lãi tiết kiệm, tiền thuê căn hộ ở Đà Nẵng, lãi từ bán đất ở quê.
Thuế đã nộp ở Việt Nam thường được trừ vào thuế Mỹ qua cơ chế tín dụng thuế nước ngoài, nên không phải lúc nào cũng nộp gấp đôi. Nhưng vì hiệp định giữa hai nước chưa có hiệu lực, các quy tắc phân chia quyền đánh thuế của hiệp định không áp dụng được; gia đình chỉ dựa vào luật trong nước của từng bên.
FBAR và Form 8938: hai tờ khai, hai cơ quan
Hai nghĩa vụ này hay bị lẫn:
- FBAR (FinCEN Form 114) nộp cho FinCEN, cơ quan chống tội phạm tài chính thuộc Bộ Tài chính Mỹ. Điều kiện: tổng số dư lớn nhất của mọi tài khoản tài chính ở nước ngoài mà bạn sở hữu hoặc có quyền ký vượt 10.000 USD vào bất kỳ lúc nào trong năm. Chỉ ba sổ tiết kiệm nhỏ ở Việt Nam cộng lại là đã vượt.
- Form 8938 nộp kèm tờ khai thuế cho IRS, liệt kê tài sản tài chính nước ngoài — tài khoản, cổ phần công ty nước ngoài, quyền lợi trong quỹ. Ngưỡng cao hơn FBAR: người độc thân sống ở Mỹ khai khi trên 50.000 USD cuối năm hoặc trên 75.000 USD bất kỳ lúc nào; người sống ở nước ngoài có ngưỡng cao hơn nhiều (200.000 và 300.000 USD với người độc thân). Vợ chồng khai chung có ngưỡng gấp đôi.
Phạt vì không khai — kể cả khi không cố ý — có thể lớn hơn nhiều số thuế liên quan. Đây là chỗ nhiều gia đình mới nhập cư bị tổn thất nhất, không phải vì trốn thuế mà vì không biết.
Những tờ khai ít người biết
Ngoài hai tờ trên, gia đình có tài sản ở Việt Nam thường chạm thêm:
- Công ty ở Việt Nam mà mình sở hữu đáng kể: người cư trú thuế Mỹ là cổ đông, thành viên lớn của doanh nghiệp nước ngoài có tờ khai thông tin riêng (Form 5471 với công ty cổ phần). Nhà máy của chồng chị Vy thuộc diện này.
- Quà tặng, thừa kế từ người nước ngoài: nhận từ bố mẹ ở Việt Nam tổng trên 100.000 USD trong năm thì khai Form 3520. Không phải nộp thuế vì khoản này, nhưng phải khai.
- Quỹ đầu tư ngoài Mỹ: chứng chỉ quỹ mở ở Việt Nam có thể rơi vào quy tắc công ty đầu tư thụ động nước ngoài (PFIC), với cách tính thuế bất lợi và tờ khai riêng.
FATCA: vì sao ngân hàng Việt Nam hỏi bạn có phải người Mỹ không
FATCA là luật Mỹ ban hành năm 2010, buộc tổ chức tài chính nước ngoài báo cáo tài khoản của công dân và người cư trú thuế Mỹ. Việt Nam và Mỹ ký hiệp định liên chính phủ theo Mô hình 1B ngày 01/4/2016 tại Hà Nội, có hiệu lực từ 07/7/2016. Vì vậy khi chị Vy mở hoặc cập nhật tài khoản ở Vietcombank, BIDV hay ngân hàng khác, nhân viên sẽ hỏi chị có phải người Mỹ hoặc có thẻ xanh không, và đề nghị điền mẫu W-9 nếu có. Thông tin tài khoản được báo cáo qua cơ quan thuế Việt Nam theo hiệp định.
Ý nghĩa thực tế: IRS có thể đã biết về tài khoản của bạn ở Việt Nam trước khi bạn khai. Một tờ FBAR không nộp không còn là chuyện "chẳng ai biết".
Lên kế hoạch trước khi nhận thẻ
Phần việc có giá trị nhất nằm ở giai đoạn trước khi trở thành người cư trú thuế Mỹ: sắp xếp lại cấu trúc sở hữu doanh nghiệp, ghi nhận giá vốn tài sản, chuẩn bị giấy tờ chứng minh giá trị tài sản tại thời điểm nhập cư. Đây là hoạch định hợp pháp, và một chuyên gia thuế Mỹ có kinh nghiệm với khách nhập cư làm tốt hơn mọi mẹo tự nghĩ. Trên AIDinhCu, trang EB-5 tiêu chuẩn và mục tiêu định cư Mỹ nhắc phần chi phí tuân thủ thuế này như một khoản phải tính vào ngân sách.
Muốn trả thẻ: làm đúng hai đầu
Có gia đình nhận thẻ xong mới nhận ra cuộc sống chính vẫn ở Việt Nam. Trả thẻ đúng cách gồm hai phần. Về di trú, nộp Form I-407 để xác nhận từ bỏ thường trú. Về thuế, người đã giữ thẻ trong ít nhất 8 trên 15 năm thuế gần nhất bị coi là "thường trú dài hạn" và có thể phải tính thuế từ bỏ cư trú nếu thuộc diện theo luật, kèm Form 8854. Người chỉ để thẻ "ngủ" ở ngăn kéo mà không làm thủ tục vẫn có thể bị IRS xem là người cư trú thuế. Nếu cần giữ thẻ khi ở ngoài Mỹ lâu, xem bài về giấy phép tái nhập trong chuyên mục giữ quyền cư trú.
Ngưỡng, mẫu biểu và mức phạt do IRS và FinCEN điều chỉnh; hãy kiểm trên trang chính thức của IRS và làm việc với chuyên gia thuế Mỹ được cấp phép.
Có thẻ xanh nhưng sống ở Việt Nam có phải khai thuế Mỹ không?
Có. Người giữ thẻ xanh là người cư trú thuế Mỹ dù sống ở đâu, phải khai thu nhập toàn cầu hằng năm. Thuế đã nộp ở Việt Nam thường được trừ qua tín dụng thuế nước ngoài.
Khi nào phải nộp FBAR?
Khi tổng số dư lớn nhất của các tài khoản tài chính ở nước ngoài mà bạn sở hữu hoặc có quyền ký vượt 10.000 USD vào bất kỳ thời điểm nào trong năm. Nộp cho FinCEN, tách khỏi tờ khai thuế.
Ngân hàng Việt Nam có báo cáo tài khoản cho Mỹ không?
Có. Theo hiệp định FATCA Việt Nam – Hoa Kỳ có hiệu lực từ 07/7/2016, ngân hàng Việt Nam xác định khách hàng là người Mỹ hoặc có thẻ xanh và báo cáo thông tin tài khoản qua cơ quan thuế.
Bố mẹ ở Việt Nam cho tiền có phải nộp thuế Mỹ không?
Người nhận thường không phải nộp thuế quà tặng vì khoản này, nhưng nếu tổng quà từ người nước ngoài trong năm vượt 100.000 USD thì phải khai Form 3520 với IRS.
