Khi khách hỏi "nước nào cho giữ quốc tịch Việt Nam", câu trả lời đúng thường là ngược lại: hãy biết những nước không cho, phần còn lại dễ hơn nhiều. Đa số nước người Việt nhắm tới khi đầu tư định cư — Mỹ, Canada, Úc, Anh, các đảo quốc Caribe, Thổ Nhĩ Kỳ, Bồ Đào Nha, Hy Lạp — đều chấp nhận hai quốc tịch. Nhưng nhóm còn lại có vài cái tên rất gần với cuộc sống của người Việt: nơi con cái du học, nơi vợ chồng làm việc, nơi người thân đã sống từ lâu.
- Nhóm không chấp nhận người trưởng thành giữ hai quốc tịch: Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Malaysia.
- Nhóm đòi bỏ quốc tịch cũ khi nhập tịch nhưng có ngoại lệ: Áo, Hà Lan, Tây Ban Nha (miễn cho một số nước có quan hệ lịch sử, không gồm Việt Nam), Hàn Quốc (cho giữ có điều kiện với một số diện).
- Đức chấp nhận hai quốc tịch từ 27/6/2024.
- Các nước Caribe có chương trình quốc tịch đầu tư và Thổ Nhĩ Kỳ đều chấp nhận hai quốc tịch.
Nhóm cứng: không cho người trưởng thành giữ hai quốc tịch
Trung Quốc. Luật Quốc tịch năm 1980 không công nhận hai quốc tịch, và công dân Trung Quốc định cư ở nước ngoài mà tự nguyện nhập quốc tịch khác thì tự động mất quốc tịch Trung Quốc. Người Việt nhập tịch Trung Quốc rất hiếm, nhưng điểm này quan trọng với các gia đình có con lai hoặc có thành viên mang quốc tịch Trung Quốc.
Nhật Bản. Người nhập tịch phải mất quốc tịch cũ. Trẻ em sinh ra có hai quốc tịch — chẳng hạn con của mẹ Việt, bố Nhật — phải chọn một quốc tịch trong thời hạn luật định sau tuổi trưởng thành. Từ khi Nhật hạ tuổi trưởng thành xuống 18 vào năm 2022, mốc phải chọn cũng sớm hơn trước. Nhiều gia đình Việt ở Nhật vì vậy giữ thẻ vĩnh trú thay vì nhập tịch: gần như đủ quyền sống, làm việc, mà không phải bỏ quốc tịch Việt Nam.
Singapore. Hiến pháp không cho công dân trưởng thành giữ quốc tịch khác. Người nhập tịch phải bỏ quốc tịch cũ; trẻ em có hai quốc tịch phải từ bỏ quốc tịch nước ngoài khi tới tuổi trưởng thành theo thủ tục của Singapore, nếu muốn giữ quốc tịch Singapore. Gia đình Việt có con sinh ở Singapore nên tìm hiểu mốc này từ sớm.
Ấn Độ. Không cho hai quốc tịch. Thay vào đó, người gốc Ấn có quốc tịch khác được cấp thẻ OCI — một dạng quyền cư trú, đi lại lâu dài, không phải quốc tịch. Malaysia cũng không chấp nhận hai quốc tịch với công dân trưởng thành; người Việt sống ở Malaysia theo diện cư trú như My Second Home không bị ảnh hưởng vì không nhập tịch.
Nhóm mềm: đòi bỏ, nhưng có ngoại lệ
Áo. Người nhập tịch nhìn chung phải bỏ quốc tịch cũ. Công dân Áo tự nguyện nhập quốc tịch khác thì mất quốc tịch Áo, trừ khi xin giữ trước và được chấp thuận. Hà Lan cũng đòi bỏ quốc tịch cũ khi nhập tịch, với các ngoại lệ như người có vợ hoặc chồng là công dân Hà Lan. Tây Ban Nha yêu cầu người nhập tịch tuyên bố từ bỏ quốc tịch cũ, chỉ miễn cho công dân các nước Mỹ Latinh, Andorra, Philippines, Guinea Xích Đạo, Bồ Đào Nha và một số diện đặc biệt — Việt Nam không trong danh sách này.
Hàn Quốc từ năm 2011 cho một số diện giữ quốc tịch nước ngoài nếu cam kết không thực hiện quyền của quốc tịch đó trên lãnh thổ Hàn Quốc — áp cho người kết hôn với công dân Hàn, người có tài năng đặc biệt và vài nhóm khác. Phụ nữ Việt kết hôn với người Hàn là nhóm rất đông, nên nên hỏi kỹ diện của mình trước khi nộp hồ sơ.
Đức: một ví dụ cho thấy luật có thể đổi
Trong nhiều thập kỷ, Đức đòi người nhập tịch bỏ quốc tịch cũ, và hàng chục nghìn người Việt ở Berlin, Leipzig hay Dresden phải chọn giữa hai quốc tịch. Từ 27/6/2024, luật mới của Đức chấp nhận hai quốc tịch. Người Việt nhập tịch Đức sau mốc này không còn bị phía Đức đòi bỏ quốc tịch Việt Nam. Ai đã thôi quốc tịch Việt Nam trước đây vì luật Đức cũ có thể cân nhắc xin trở lại quốc tịch Việt Nam, nhất là khi Luật Quốc tịch Việt Nam sửa đổi năm 2025 mở rộng diện được xét trở lại.
Bài học từ Đức: danh sách này không cố định. Na Uy và Đan Mạch cũng đã mở cửa cho hai quốc tịch trong thập kỷ qua. Khi đọc bất kỳ danh sách nào — kể cả bài này — hãy kiểm năm cập nhật.
Chỗ khác nhau giữa "nước mới không cho" và "Việt Nam không cho"
Khi một nước trong nhóm trên đòi bỏ quốc tịch cũ, việc bỏ quốc tịch Việt Nam không tự xảy ra: người đó phải nộp hồ sơ thôi quốc tịch, và Chủ tịch nước Việt Nam quyết định. Nếu một người nhập tịch ở nước không cho hai quốc tịch nhưng chưa bao giờ làm thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam, về phía Việt Nam người đó có thể vẫn là công dân — trong khi về phía nước kia, người đó có thể đã vi phạm cam kết. Đây là vùng xám nguy hiểm, nhất là khi người đó còn đi lại, giao dịch ở cả hai nơi. Đừng dựa vào "không ai kiểm tra".
Đặt vào bài toán của một gia đình
Gia đình anh Khoa có hai con đang du học ở Singapore và muốn có hộ chiếu tốt để con đi lại. Nhập tịch Singapore sau nhiều năm là con đường bắt cả nhà bỏ quốc tịch Việt Nam. Một quốc tịch đầu tư Caribe hay Thổ Nhĩ Kỳ cho hộ chiếu thứ hai mà không đụng tới quốc tịch Việt Nam; còn quyền ở Singapore thì con giữ bằng thị thực du học, sau đó là giấy phép lao động nếu ở lại làm việc. Hai đường không loại trừ nhau, nhưng thứ tự quyết định gia đình giữ hay mất quốc tịch Việt Nam.
So sánh hộ chiếu từng nước theo điểm đến có trên trang hộ chiếu Thổ Nhĩ Kỳ và hộ chiếu Grenada. Luật quốc tịch các nước thay đổi theo chính trị nội bộ; trước khi quyết định, hãy kiểm trên trang của cơ quan quốc tịch, di trú nước đó và hỏi cơ quan đại diện Việt Nam.
Nhập tịch Nhật có giữ được quốc tịch Việt Nam không?
Không. Nhật Bản đòi người nhập tịch mất quốc tịch cũ, nên phải làm thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam. Nhiều gia đình chọn thẻ vĩnh trú Nhật để vẫn giữ quốc tịch Việt Nam.
Đức bây giờ có cho giữ hai quốc tịch không?
Có. Từ 27/6/2024, Đức chấp nhận hai quốc tịch, nên người Việt nhập tịch Đức không còn bị phía Đức đòi bỏ quốc tịch Việt Nam.
Con sinh ở Singapore có hai quốc tịch thì sao?
Singapore không cho công dân trưởng thành giữ quốc tịch khác. Khi tới tuổi trưởng thành, con phải từ bỏ quốc tịch nước ngoài theo thủ tục của Singapore nếu muốn giữ quốc tịch Singapore, nên gia đình cần tính sớm.
Quốc tịch đầu tư Caribe có buộc bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Không. Grenada, St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Dominica và Saint Lucia đều chấp nhận hai quốc tịch, và luật Việt Nam không tự tước quốc tịch khi nhập quốc tịch khác.
