Chị Ngọc sống ở Nagoya mười hai năm, chồng là người Nhật, hai con học trường công. Khi nộp hồ sơ nhập tịch Nhật, chị được Cục Pháp vụ cho biết sẽ phải mất quốc tịch cũ. Chị gọi về nhà hỏi: "Bỏ quốc tịch Việt Nam thì có còn đứng tên căn nhà ở Đà Lạt được không?" Đó là câu hỏi đúng, và nên hỏi trước, không phải sau khi đã có quyết định.
- Quốc tịch đầu tư Caribe và Thổ Nhĩ Kỳ không đòi bỏ quốc tịch Việt Nam; thôi quốc tịch thường chỉ đặt ra khi nhập tịch ở nước không chấp nhận hai quốc tịch.
- Việc cho thôi quốc tịch Việt Nam do Chủ tịch nước quyết định; hồ sơ nộp ở Sở Tư pháp (trong nước) hoặc cơ quan đại diện Việt Nam (ở nước ngoài).
- Luật Quốc tịch liệt kê những trường hợp chưa được thôi, như đang nợ thuế, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa chấp hành xong bản án.
- Người đã thôi quốc tịch có thể xin trở lại; Luật 79/2025/QH15 mở rộng diện được xét.
Khi nào thôi quốc tịch thật sự bắt buộc
Luật Việt Nam không bao giờ tự đòi bạn bỏ quốc tịch khi nhập quốc tịch khác. Áp lực đến từ phía nước kia. Các chương trình quốc tịch đầu tư mà người Việt hay chọn — Grenada, St Kitts và Nevis, Dominica, Thổ Nhĩ Kỳ — đều chấp nhận hai quốc tịch, nên câu hỏi thôi quốc tịch hầu như không đặt ra với nhóm này.
Câu hỏi xuất hiện ở con đường nhập tịch thông thường sau nhiều năm cư trú. Nhật Bản đòi người nhập tịch mất quốc tịch cũ. Singapore cũng không chấp nhận người trưởng thành giữ hai quốc tịch. Áo và Hà Lan nhìn chung đòi bỏ quốc tịch cũ, có ngoại lệ. Ngược lại, Đức đã chấp nhận hai quốc tịch từ 27/6/2024, nên người Việt nhập tịch Đức sau mốc này không còn bị đòi bỏ quốc tịch Việt Nam phía Đức. Danh sách chi tiết có ở bài riêng trong chuyên mục.
Lưu ý thêm: có nước đòi bỏ quốc tịch trước khi cấp quốc tịch mới, có nước cấp trước rồi cho thời hạn để chứng minh đã bỏ. Thứ tự này quyết định gia đình có phải sống một thời gian "giữa hai quốc tịch" hay không, nên phải hỏi rõ cơ quan nhập tịch nước kia ngay từ đầu.
Ai chưa được thôi, ai không được thôi
Luật Quốc tịch Việt Nam không cho thôi quốc tịch vô điều kiện. Một người chưa được thôi nếu đang nợ thuế với Nhà nước hoặc có nghĩa vụ tài sản với cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; hoặc chưa chấp hành xong bản án, quyết định của toà án. Người không được thôi nếu việc đó làm phương hại tới lợi ích quốc gia. Cán bộ, công chức và người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang cũng không thuộc diện được thôi.
Điều này có hệ quả thực tế: một khoản thuế treo từ thời còn kinh doanh, một vụ tranh chấp dân sự chưa xong có thể làm hồ sơ đứng lại. Người đang dự định nhập tịch ở nước không cho hai quốc tịch nên dọn sạch nghĩa vụ ở Việt Nam trước khi nộp hồ sơ ở nước kia, vì thời hạn bên đó không chờ bên này.
Hồ sơ và đường đi của hồ sơ
Hướng dẫn chi tiết nằm ở Nghị định 16/2020/NĐ-CP. Bộ hồ sơ cơ bản gồm đơn xin thôi quốc tịch, bản khai lý lịch, bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam, phiếu lý lịch tư pháp, giấy tờ xác nhận đang làm thủ tục nhập quốc tịch nước ngoài (trừ khi luật nước đó không cấp loại giấy này), và giấy tờ xác nhận không nợ thuế với người đang cư trú ở Việt Nam.
Người sống ở nước ngoài như chị Ngọc nộp tại đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán Việt Nam; người ở trong nước nộp tại Sở Tư pháp nơi cư trú. Hồ sơ đi qua Bộ Tư pháp, được trình lên Chủ tịch nước xem xét quyết định. Thời gian thực tế phụ thuộc khâu xác minh, nên gia đình cần cộng thêm vài tháng dự phòng vào lịch nhập tịch ở nước kia. Giấy tờ lập ở nước ngoài thường phải hợp pháp hoá lãnh sự và dịch sang tiếng Việt — chuẩn bị cùng lúc tiết kiệm được nhiều lượt đi lại; danh mục có trên trang sẵn sàng hồ sơ.
Mất gì khi có tờ quyết định
Thôi quốc tịch không chỉ là đổi một dòng trong giấy tờ. Từ ngày quyết định có hiệu lực, người đó không còn hộ chiếu và căn cước Việt Nam, về nước phải dùng thị thực hoặc giấy miễn thị thực như người nước ngoài gốc Việt.
Thay đổi lớn nhất nằm ở nhà đất. Công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài có quyền về đất đai như người trong nước theo Luật Đất đai 2024. Người đã thôi quốc tịch chuyển sang nhóm người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, chỉ còn quyền sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở và nhận chuyển nhượng đất ở trong dự án phát triển nhà ở. Mảnh vườn ở quê, đất nông nghiệp, phần đất thừa kế chưa sang tên — tất cả cần được tính trước. Căn nhà Đà Lạt của chị Ngọc nếu là nhà ở có sổ thì chị vẫn có thể giữ theo diện người gốc Việt; nhưng mảnh đất trồng cà phê bố mẹ định cho thì nên xử lý khi chị còn là công dân.
Ngoài nhà đất còn có những thứ nhỏ hơn: tài khoản ngân hàng cần cập nhật giấy tờ, hợp đồng bảo hiểm, cổ phần trong công ty gia đình — vì doanh nghiệp có thành viên là người nước ngoài có thể phải xét lại điều kiện đầu tư theo ngành nghề.
Trở lại quốc tịch: cánh cửa không đóng hẳn
Người đã thôi quốc tịch có thể xin trở lại quốc tịch Việt Nam theo Luật Quốc tịch. Trường hợp đặc biệt được Chủ tịch nước cho phép, người trở lại có thể đồng thời giữ quốc tịch nước ngoài nếu việc đó phù hợp pháp luật nước kia và đáp ứng điều kiện của Nghị định 16/2020. Luật sửa đổi năm 2025 mở rộng diện người được xem xét cho trở lại. Với người như chị Ngọc, điều này có nghĩa là quyết định hôm nay không phải là vĩnh viễn — nhưng trở lại là một bộ hồ sơ mới, có xét duyệt, không phải quyền đương nhiên.
Hai câu hỏi nên trả lời trước khi nộp
Thứ nhất: mục tiêu của gia đình có thật cần quốc tịch nước đó, hay một thẻ thường trú dài hạn đã đủ? Ở Nhật, thường trú nhân có gần như mọi quyền sống và làm việc mà không phải bỏ quốc tịch Việt Nam. Thứ hai: nếu mục tiêu chỉ là một hộ chiếu đi lại tốt, có con đường nào không đòi bỏ quốc tịch không? Đó chính là lý do nhiều gia đình chọn quốc tịch đầu tư; so sánh các nước trên trang hộ chiếu thứ hai hoặc qua bộ luật của cố vấn AIDinhCu.
Quy định về hồ sơ, giấy tờ xác nhận và thời hạn có thể thay đổi theo nghị định hướng dẫn. Trước khi nộp, hãy hỏi trực tiếp Sở Tư pháp hoặc cơ quan đại diện Việt Nam nơi bạn đang sống, và hỏi cơ quan nhập tịch nước kia họ đòi giấy tờ gì, vào lúc nào.
Nhập quốc tịch Grenada có phải thôi quốc tịch Việt Nam không?
Không. Grenada chấp nhận hai quốc tịch, và luật Việt Nam không tự tước quốc tịch khi bạn nhập quốc tịch khác. Thôi quốc tịch chỉ đặt ra khi nước mới bắt buộc.
Đang nợ thuế có được thôi quốc tịch Việt Nam không?
Chưa được. Luật Quốc tịch quy định người đang nợ thuế hoặc có nghĩa vụ tài sản, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa chấp hành xong bản án thì chưa được thôi quốc tịch.
Thôi quốc tịch rồi có giữ được nhà ở Việt Nam không?
Người gốc Việt được phép nhập cảnh vẫn được sở hữu nhà ở gắn liền với đất ở theo Luật Đất đai 2024. Nhưng phạm vi hẹp hơn công dân, nhất là với đất nông nghiệp và đất ngoài dự án, nên cần xử lý trước khi thôi.
Sau khi thôi có xin lại quốc tịch Việt Nam được không?
Được nộp hồ sơ xin trở lại quốc tịch, và Luật 79/2025/QH15 đã mở rộng diện được xem xét. Việc giữ đồng thời quốc tịch nước ngoài chỉ được chấp nhận trong trường hợp đặc biệt do Chủ tịch nước cho phép.
