Vé Sài Gòn – London – Toronto rẻ hơn vé bay qua Tokyo cả trăm đô, và anh Minh nghĩ: chỉ đổi máy bay ở Heathrow ba tiếng, cần gì thị thực Anh. Tới quầy làm thủ tục ở Tân Sơn Nhất, nhân viên hãng bay từ chối in thẻ lên máy bay. Lý do: người mang hộ chiếu Việt Nam đi qua sân bay Anh phải có thị thực quá cảnh, trừ vài trường hợp miễn mà anh không thuộc. Chuyện này xảy ra thường xuyên hơn nhiều người tưởng, vì "quá cảnh" mỗi nước hiểu một kiểu.
- Mỹ không có khu quá cảnh quốc tế: mọi hành khách đều qua kiểm soát nhập cảnh, kể cả chỉ để đổi chuyến.
- Hộ chiếu Việt Nam thuộc danh sách phải có thị thực quá cảnh sân bay (DATV) của Anh, trừ một số trường hợp miễn.
- Danh sách thị thực quá cảnh sân bay chung của khối Schengen có 12 nước, không có Việt Nam; từng nước Schengen có thể bổ sung danh sách riêng.
- Bay từ ngoài vào một nước Schengen rồi nối chuyến sang nước Schengen khác là đã nhập cảnh khối, cần thị thực Schengen.
Ba kiểu quá cảnh, ba mức đòi hỏi
Trước hết cần phân biệt. Quá cảnh trong khu vực sân bay là khi bạn đổi máy bay mà không qua cửa nhập cảnh, ở lại khu cách ly quốc tế. Quá cảnh có nhập cảnh là khi phải ra khỏi khu quốc tế — để lấy hành lý, đổi nhà ga, hoặc vì sân bay đó không có khu quá cảnh. Và dừng chân là khi bạn cố ý ra phố một hai đêm. Mỗi nước đặt luật cho từng kiểu, và quy tắc của nước này không suy ra được cho nước khác.
Còn một lớp nữa: hai vé riêng. Nếu bạn mua hai vé tách rời ở hai hãng không liên kết, hành lý thường không được chuyển thẳng. Bạn phải nhận hành lý và làm thủ tục lại, tức là phải nhập cảnh — dù trong đầu chỉ nghĩ là "quá cảnh".
Mỹ: không có khái niệm quá cảnh khu vực sân bay
Các sân bay Mỹ không có khu cách ly quốc tế cho hành khách nối chuyến. Bay từ Seoul qua Los Angeles đi Mexico City vẫn phải qua quầy của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP). Người mang hộ chiếu Việt Nam vì vậy cần thị thực quá cảnh C-1, hoặc thị thực du lịch B1/B2 còn hạn. Người có hộ chiếu thứ hai cũng vậy: hộ chiếu Grenada, St Kitts và Nevis hay các nước Caribe khác đều không thuộc Chương trình Miễn thị thực của Mỹ, nên không dùng được ESTA. Hộ chiếu Caribe không giúp gì cho chặng quá cảnh Mỹ.
Anh: danh sách DATV và các ngoại lệ
Vương quốc Anh có thị thực quá cảnh khu vực sân bay riêng, gọi là Direct Airside Transit Visa, dành cho công dân một danh sách nước do Bộ Nội vụ Anh lập — và Việt Nam nằm trong danh sách đó. Người thuộc diện này được miễn nếu có thị thực hợp lệ của Mỹ, Canada, Úc hoặc New Zealand, hoặc có thẻ cư trú dạng chuẩn của một nước trong Khu vực Kinh tế châu Âu hay Thuỵ Sĩ, cùng một số trường hợp khác. Trường hợp anh Minh, nếu anh đã có thị thực Canada trong hộ chiếu, chặng Heathrow có thể không cần DATV — nhưng phải kiểm đúng điều kiện hiện hành trước khi bay.
Nếu cùng chặng đó anh dùng hộ chiếu St Kitts, câu chuyện khác hẳn. Hộ chiếu St Kitts được vào Anh không cần thị thực, chỉ cần giấy phép du lịch điện tử ETA. Các quy định gần đây của Anh cho phép một số hành khách quá cảnh trong khu vực sân bay không cần ETA, nhưng phạm vi miễn có thể thay đổi; với chặng nối ở Heathrow hoặc Manchester, nên xin ETA cho an toàn khi không chắc.
Khối Schengen: quá cảnh sân bay và "nhập cảnh ngầm"
Bộ luật Thị thực của EU có một danh sách chung các nước mà công dân phải có thị thực quá cảnh sân bay (loại A) khi đổi máy bay ở bất kỳ sân bay Schengen nào: Afghanistan, Bangladesh, CHDC Congo, Eritrea, Ethiopia, Ghana, Iran, Iraq, Nigeria, Pakistan, Somalia và Sri Lanka. Việt Nam không có trong danh sách chung. Tuy nhiên, từng nước thành viên được bổ sung danh sách riêng, và danh sách đó thay đổi — trước khi bay qua Frankfurt, Paris hay Amsterdam đi tiếp ra ngoài khối, nên kiểm trang của chính nước đó.
Bẫy lớn hơn là "nhập cảnh ngầm". Bay Hà Nội – Frankfurt – Lisbon nghĩa là bạn nhập cảnh khối Schengen ở Frankfurt, dù trong lịch trình chỉ ghi "nối chuyến". Hộ chiếu Việt Nam cần thị thực Schengen cho hành trình này, và ngày hôm đó đã tính vào hạn mức 90/180. Ngược lại, bay Hà Nội – Frankfurt – Toronto mà không rời khu quốc tế thì chỉ là quá cảnh sân bay.
Có thẻ cư trú hoặc thị thực còn hạn của một nước Schengen, hoặc thị thực của Mỹ, Canada, Nhật Bản, được miễn thị thực quá cảnh sân bay Schengen theo các ngoại lệ trong Bộ luật Thị thực.
Canada, Úc và vài nơi khác
Canada nhìn chung đòi người thuộc diện cần thị thực phải có thị thực quá cảnh dù chỉ đổi chuyến — loại thị thực này miễn phí nhưng vẫn phải nộp hồ sơ; có vài chương trình miễn riêng cho một số quốc tịch khi bay giữa châu Á và Mỹ. Úc có thị thực quá cảnh riêng, và một số hành khách đủ điều kiện được quá cảnh ngắn giờ không cần thị thực nếu ở lại khu vực sân bay. Ở châu Á, Hàn Quốc có chính sách miễn thị thực quá cảnh cho người có thị thực của một số nước như Mỹ, Canada, Úc; Trung Quốc có chương trình quá cảnh miễn thị thực cho công dân một danh sách nước, mở rộng nhiều lần trong mấy năm gần đây. Điều kiện ở các nước này đổi khá thường xuyên.
Cách kiểm trước khi đặt vé
- Xem từng điểm dừng, không chỉ điểm đến. Mỗi sân bay nối chuyến là một quốc gia với luật riêng.
- Xem có phải đổi nhà ga, lấy hành lý hay không. Có là gần như chắc phải nhập cảnh.
- Xem bạn dùng hộ chiếu nào cho cả hành trình. Hộ chiếu thứ hai có lợi ở Anh và châu Âu, không có lợi ở Mỹ.
- Xem thị thực sẵn có trong hộ chiếu: thị thực Mỹ, Canada hay thẻ cư trú châu Âu thường mở khoá nhiều miễn trừ quá cảnh.
Hãng bay chịu phạt nếu chở người thiếu giấy tờ, nên nhân viên làm thủ tục sẽ tra cơ sở dữ liệu điều kiện nhập cảnh dùng chung của ngành hàng không. Họ có quyền từ chối ngay tại quầy, và vé giá rẻ thường không hoàn. Công cụ Lộ trình nhiều chặng của AIDiTru cho biết từng chặng — kể cả chặng nối chuyến — cần gì với hộ chiếu bạn đang cầm. Nếu một chặng chạm khối Schengen, đếm luôn ngày bằng công cụ 90/180 ngày. Quy định quá cảnh thay đổi theo từng thời kỳ; hãy đối chiếu trang chính thức của cơ quan di trú nước quá cảnh trước khi đặt vé.
Đổi máy bay ở Mỹ có cần thị thực không?
Có. Mỹ không có khu quá cảnh quốc tế, mọi hành khách đều qua kiểm soát nhập cảnh. Hộ chiếu Việt Nam và các hộ chiếu Caribe đều cần thị thực quá cảnh hoặc thị thực du lịch Mỹ.
Nối chuyến ở London có cần thị thực Anh không?
Với hộ chiếu Việt Nam, thường cần thị thực quá cảnh sân bay (DATV), trừ khi có thị thực Mỹ, Canada, Úc, New Zealand hoặc thẻ cư trú châu Âu hợp lệ cùng một số ngoại lệ khác.
Bay qua Frankfurt sang Lisbon có cần thị thực Schengen không?
Có. Chuyến nối từ một nước Schengen sang nước Schengen khác nghĩa là bạn nhập cảnh khối ở Frankfurt, nên hộ chiếu Việt Nam phải có thị thực Schengen.
Mua hai vé riêng thì có tính là quá cảnh không?
Thường là không theo nghĩa khu vực sân bay. Khi hành lý không được chuyển thẳng, bạn phải nhận hành lý và làm thủ tục lại, tức là phải nhập cảnh nước đó.
