Gần như mọi buổi tư vấn quốc tịch đầu tư đều có một lúc người vợ hoặc người cha già hỏi nhỏ: "Lấy quốc tịch kia rồi thì còn là người Việt không?" Câu trả lời ngắn là còn. Luật Việt Nam không tước quốc tịch của một người chỉ vì người đó nhập thêm quốc tịch Grenada, St Kitts và Nevis hay Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng câu trả lời ngắn dễ làm người ta chủ quan. Giữ được quốc tịch Việt Nam là một chuyện; được Nhà nước Việt Nam nhìn nhận mình là người hai quốc tịch trong mọi giao dịch lại là chuyện khác hẳn.
- Luật Quốc tịch Việt Nam ban hành năm 2008, sửa đổi năm 2014 và năm 2025 (Luật số 79/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025).
- Điều 4 đặt nguyên tắc một quốc tịch, nhưng kèm vế "trừ trường hợp Luật này có quy định khác".
- Nhập quốc tịch nước ngoài không phải căn cứ tự động làm mất quốc tịch Việt Nam; mất quốc tịch chủ yếu khi được cho thôi hoặc bị tước.
- Trong quan hệ với cơ quan Việt Nam, người có thêm quốc tịch nước ngoài được đối xử như công dân Việt Nam.
Nguyên tắc một quốc tịch và vế câu ít ai đọc hết
Điều 4 Luật Quốc tịch Việt Nam viết rằng Nhà nước công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, "trừ trường hợp Luật này có quy định khác". Nhiều người chỉ đọc nửa đầu rồi kết luận nhập quốc tịch nước ngoài là phải bỏ quốc tịch Việt Nam. Thật ra nửa sau mới là chỗ quan trọng: luật không liệt kê việc "tự nguyện nhập quốc tịch nước khác" vào các căn cứ làm mất quốc tịch Việt Nam. Một người chỉ thôi là công dân Việt Nam khi có quyết định cho thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch, hoặc rơi vào một số trường hợp hẹp khác mà luật quy định.
Vì vậy anh Minh, chủ một xưởng gỗ ở Bình Dương, nhận hộ chiếu Grenada năm ngoái vẫn là công dân Việt Nam. Căn cước công dân của anh vẫn dùng được, hộ chiếu Việt Nam vẫn còn giá trị tới ngày hết hạn, và anh không phải làm thủ tục gì để "giữ" quốc tịch Việt Nam.
Lần sửa năm 2014: bỏ cái hạn đăng ký năm năm
Bản luật năm 2008 có một điều khoản từng gây hoang mang trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài: người định cư ở nước ngoài phải đăng ký với cơ quan đại diện trong một thời hạn để giữ quốc tịch Việt Nam. Lần sửa đổi năm 2014 bỏ yêu cầu này. Từ đó, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà chưa mất quốc tịch theo những căn cứ luật định thì vẫn giữ quốc tịch, không cần đăng ký.
Chi tiết này quan trọng với các gia đình có ông bà, cô chú đi Mỹ, Canada hay Úc từ những thập niên trước. Người đã từng có quyết định cho thôi quốc tịch theo các luật cũ thì không còn quốc tịch Việt Nam. Người chưa từng làm thủ tục nào thì thường vẫn còn — dù chính họ có thể nghĩ mình đã "mất" từ lâu. Muốn chắc, thủ tục xác nhận có quốc tịch Việt Nam được làm tại Sở Tư pháp hoặc cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài theo Nghị định 16/2020/NĐ-CP.
"Không mất" không có nghĩa là "được công nhận hai quốc tịch"
Đây là chỗ hay bị hiểu sai nhất. Trong quan hệ với cơ quan nhà nước Việt Nam, người vừa có quốc tịch Việt Nam vừa có quốc tịch nước ngoài được xem là công dân Việt Nam, và chỉ là công dân Việt Nam. Hệ quả rất thực tế:
- Ở Việt Nam, bạn chịu luật Việt Nam như mọi công dân: hộ tịch, nghĩa vụ quân sự với nam giới trong độ tuổi, thuế, đất đai.
- Khi có tranh chấp hay rắc rối pháp lý trên lãnh thổ Việt Nam, sự can thiệp của lãnh sự nước kia rất hạn chế, vì Việt Nam coi bạn là công dân của mình.
- Bộ luật Dân sự áp pháp luật Việt Nam cho người có nhiều quốc tịch mà một trong số đó là quốc tịch Việt Nam, khi luật dẫn chiếu tới quốc tịch.
Nói cách khác, hộ chiếu thứ hai là công cụ để đi lại và sống ở bên ngoài. Về đến Việt Nam, nó không cho bạn một "tư cách nước ngoài" để đứng ngoài luật trong nước.
Phía nước kia có cho giữ không — câu hỏi thứ hai
Luật Việt Nam chỉ quyết định nửa câu chuyện. Nửa còn lại là luật của nước cấp quốc tịch mới. Các nước Caribe có chương trình quốc tịch đầu tư — Grenada, St Kitts và Nevis, Antigua và Barbuda, Dominica, Saint Lucia — đều chấp nhận hai quốc tịch, và Thổ Nhĩ Kỳ cũng vậy. Người nhập quốc tịch theo các chương trình này không bị nước mới đòi bỏ quốc tịch Việt Nam.
Ngược lại, nếu con đường là nhập tịch thông thường ở Nhật Bản, Singapore hay Áo, nước mới thường đòi người xin bỏ quốc tịch cũ. Khi đó việc giữ quốc tịch Việt Nam không còn do mình chọn. Phần này có bài riêng trong chuyên mục, vì thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam có trình tự và hệ quả riêng.
Lần sửa năm 2025 thay đổi gì với người hai quốc tịch
Luật số 79/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ 01/7/2025. Ba điểm chạm tới gia đình đang cân nhắc quốc tịch thứ hai:
- Công chức, viên chức: lần đầu luật cho phép người có thêm quốc tịch nước ngoài làm công chức, viên chức trong trường hợp có lợi cho Nhà nước. Nguyên tắc chung vẫn là người làm công vụ chỉ có một quốc tịch Việt Nam. Ai trong nhà đang làm việc ở cơ quan nhà nước thì không nên mặc định là được giữ cả hai.
- Giấy tờ chứng minh quốc tịch: thẻ căn cước và căn cước điện tử được bổ sung vào danh mục giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam, bên cạnh hộ chiếu và giấy khai sinh.
- Trở lại quốc tịch: phạm vi người được xét cho trở lại quốc tịch Việt Nam được mở rộng, mở đường cho những người đã từng thôi quốc tịch vì nước khác bắt buộc.
Giữ quốc tịch trên giấy tờ: việc nên làm ngay sau khi có hộ chiếu mới
Không mất quốc tịch không có nghĩa là không cần làm gì. Với các gia đình đã có quốc tịch đầu tư, mấy việc nhỏ sau tránh được rắc rối lớn về sau:
- Giữ hộ chiếu Việt Nam còn hạn và gia hạn đúng lúc, ở trong nước hoặc tại cơ quan đại diện. Hộ chiếu Việt Nam là cách nhanh nhất chứng minh quốc tịch khi về nước.
- Khai trung thực mọi quốc tịch khi điền đơn thị thực đi nước thứ ba, như đơn DS-160 của Mỹ.
- Lưu bản sao giấy chứng nhận nhập quốc tịch của nước mới cùng hồ sơ gốc ở Việt Nam, để khi làm giấy tờ nhà đất hay thừa kế có đủ chuỗi giấy tờ.
Chị Hạnh, vợ anh Minh, từng lo rằng con gái sinh ở Sài Gòn sẽ "mất gốc" nếu nhập quốc tịch Grenada theo bố mẹ. Thật ra con vẫn là công dân Việt Nam như bố mẹ; hộ chiếu Grenada của bé chỉ thêm một cánh cửa, không đóng cánh cửa nào.
Trước khi chọn nước, gia đình có thể xem hộ chiếu từng nước mở thêm những điểm đến nào trên trang hộ chiếu thứ hai, và so mục tiêu "có hộ chiếu đi lại" với các mục tiêu khác ở cố vấn AIDinhCu. Quy định quốc tịch có thể được hướng dẫn thêm bằng nghị định; hãy đối chiếu với Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp nơi cư trú hoặc cơ quan đại diện Việt Nam trước khi quyết định.
Nhập quốc tịch Grenada có phải báo cho cơ quan Việt Nam không?
Luật không bắt buộc đăng ký để giữ quốc tịch Việt Nam. Tuy vậy, khi làm các thủ tục có hỏi về quốc tịch như hộ tịch, nhà đất, xuất nhập cảnh, cần khai trung thực và chuẩn bị giấy tờ của cả hai quốc tịch.
Ông bà sang Mỹ từ thập niên 1990 có còn quốc tịch Việt Nam không?
Nếu chưa từng có quyết định cho thôi hoặc bị tước quốc tịch thì thường vẫn còn. Muốn chắc chắn, làm thủ tục xác nhận có quốc tịch Việt Nam tại cơ quan đại diện Việt Nam ở Mỹ hoặc Sở Tư pháp khi về nước.
Có hai quốc tịch thì ở Việt Nam được đối xử như người nước ngoài không?
Không. Trong quan hệ với cơ quan Việt Nam, bạn là công dân Việt Nam, chịu luật Việt Nam và hưởng quyền của công dân, kể cả khi bạn dùng hộ chiếu nước ngoài để đi lại.
Luật sửa đổi năm 2025 có cho người hai quốc tịch làm công chức không?
Có mở ra trong trường hợp có lợi cho Nhà nước, theo Luật 79/2025/QH15. Đây là ngoại lệ chứ không phải quy tắc chung; người đang làm việc ở cơ quan nhà nước nên hỏi đơn vị mình trước khi nhập quốc tịch khác.
